Ile jest pszczół na świecie? Liczby, gatunki i trendy

Globalna liczba pszczół to jedno z tych pytań, które pozornie brzmią prosto, ale po chwili okazuje się, że odpowiedź zależy od tego, co dokładnie liczymy. Czy chodzi o gatunki, kolonie, czy pojedyncze osobniki – każda z tych liczb jest inna i mówi coś zupełnie innego o świecie pszczół. Ten artykuł porządkuje dostępne dane, wyjaśnia, skąd biorą się rozbieżności w szacunkach i co tak naprawdę wiemy o tym, ile pszczół żyje na świecie.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

• Nie istnieje globalny spis wszystkich pszczół – dysponujemy jedynie szacunkami dotyczącymi kolonii pszczoły miodnej i liczby gatunków.
• Według danych FAO na świecie jest około 101,7 mln zarządzanych kolonii pszczoły miodnej, co odpowiada od 1 do 6 bilionów osobników w zależności od sezonu.
• Na świecie żyje prawdopodobnie 24 705–26 164 gatunków pszczół, z czego większość to gatunki samotnicze, które nie tworzą dużych kolonii.
• Liczba dzikich kolonii pszczoły miodnej może sięgać 280 mln, choć szacunek ten jest obarczony dużą niepewnością.
• Od lat 50. XX wieku liczba gatunków pszczół rejestrowanych w globalnych bazach danych spadła o około połowę.

Ile jest pszczół na świecie – co tak naprawdę można policzyć?

Żaden naukowiec ani żadna organizacja nie przeprowadził globalnego spisu wszystkich pszczół. To, co mamy, to kilka różnych liczb dotyczących różnych rzeczy – i właśnie ich mylenie prowadzi do nieporozumień w popularnych opracowaniach.

Żeby odpowiedzieć rzetelnie na pytanie o liczbę pszczół na świecie, trzeba rozróżnić trzy odrębne pojęcia:

• Liczba gatunków – ile różnych rodzajów pszczół w ogóle istnieje.
• Liczba kolonii – ile rodzin pszczelich można naliczyć, przede wszystkim zarządzanych przez pszczelarzy.
• Liczba osobników – ile pojedynczych pszczół żyje w danym momencie.

Każda z tych liczb jest inna i żadna nie zastępuje pozostałych. Statystyki FAO (Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) liczą kolonie zarządzane przez człowieka, a nie wszystkie pszczoły na Ziemi. Dane taksonomiczne mówią o gatunkach, ale nie o liczbie osobników. A przeliczenie kolonii na osobniki wymaga dodatkowych założeń, których wynik zmienia się w zależności od pory roku.

Według danych FAO na świecie jest około 101,7 mln zarządzanych kolonii pszczoły miodnej. Jeśli przyjąć, że typowa kolonia liczy od 10 do 60 tys. osobników, to matematycznie daje to zakres od około 1 do ponad 6 bilionów pszczół miodnych w ulach. To ogromny rozrzut – i wynika właśnie z sezonowości. Ta sama pasieka może mieć w lipcu 2–4 razy więcej pszczół niż po zimowli, bo zimą silna rodzina kurczy się do 10–20 tys. robotnic, a latem może liczyć nawet 60 tys. osobników.

Warto też pamiętać, że statystyki FAO nie obejmują wszystkich pszczół. Dotyczą tylko pszczoły miodnej Apis mellifera hodowanej przez pszczelarzy. Nie uwzględniają dzikich kolonii tego gatunku, azjatyckiej pszczoły miodnej Apis cerana, tysięcy gatunków pszczół samotniczych ani trzmieli.

Poniżej zebrałem najlepsze dostępne szacunki dla poszczególnych kategorii:

Dzikie kolonie Apis mellifera są słabo widoczne w statystykach, bo żyją w dziuplach, szczelinach skalnych i ścianach budynków. Badanie opublikowane w Ecology and Evolution, oparte na danych z 41 lokalizacji, oszacowało ich liczbę na około 280 mln – ponad dwukrotnie więcej niż kolonii zarządzanych. To orientacyjny wynik, a nie precyzyjny pomiar, bo dzikie rodziny pszczele są trudne do wykrycia i ich zagęszczenie zmienia się silnie w zależności od klimatu i siedliska.

Warto mieć też na uwadze jedno mniej oczywiste rozróżnienie: statystyki FAO raportują kolonie Apis mellifera, ale już w Azji powszechna jest Apis cerana – azjatycka pszczoła miodna, która tworzy mniejsze rodziny. Jeden ul w Europie i jeden ul w Azji to nie ta sama liczba pszczół – a globalne agregaty tego nie uwzględniają.

Wskazówka: Czytając popularne artykuły o liczbie pszczół na świecie, zawsze sprawdzaj, czy podana liczba dotyczy gatunków, kolonii czy osobników – to trzy zupełnie różne wielkości, które często są mylone nawet w poważnych opracowaniach.

Ile gatunków pszczół żyje na świecie?

Przez lata standardową odpowiedzią było „około 20 000 gatunków”, podawaną m.in. przez IUCN i opartą na klasycznych pracach taksonomicznych, w tym na monografii Charlesa Michenera z 2007 roku. Nowsze komunikaty IUCN mówiły już o ponad 21 000 znanych gatunków.

Najnowsza analiza z 2026 roku, opublikowana w Nature Communications przez Jamesa B. Doreya i współpracowników, podnosi tę liczbę do 24 705–26 164 gatunków. Autorzy wykorzystali ponad 8,3 mln oczyszczonych rekordów występowania, dane taksonomiczne dla około 21 tys. nazw gatunków oraz informacje z 186 krajów. Z analizy wynika, że współcześnie formalnie rozpoznano około 20 934 gatunki, a luka taksonomiczna – czyli liczba gatunków istniejących, ale jeszcze nieopisanych – wynosi od 3771 do 5230 gatunków.

Przy obecnym tempie opisywania około 117 nowych gatunków rocznie domknięcie tej luki zajęłoby od 32 do 45 lat systematycznej pracy taksonomów.

Kilka liczb, które dobrze pokazują skalę tej różnorodności:

• ok. 4 000 gatunków pszczół żyje w samych Stanach Zjednoczonych – to ok. 20% opisanej globalnej fauny pszczół.
• Europa skupia ok. 10% światowej różnorodności pszczół, co przy aktualnych szacunkach oznacza od 2400 do 2600 gatunków.
• 153 gatunki trzmieli (rodzaj Bombus) są objęte monitoringiem w ramach Bumble Bee Working Group IUCN.

Pszczoły należą do grupy Anthophila i dzielą się na sześć rodzin taksonomicznych. Zdecydowana większość opisanych gatunków to pszczoły samotnicze – samica zakłada własne gniazdo, składa jaja i sama zaopatruje je w pokarm. Nie tworzy kolonii liczącej dziesiątki tysięcy osobników. Dlatego liczba gatunków zupełnie nie przekłada się na liczbę osobników w proporcjach znanych z pszczoły miodnej.

Chcąc sprawdzić, jak rozpoznać rasy pszczół i odróżnić je od siebie, warto zacząć od morfologii – bo różnice między rasami Apis mellifera bywają subtelniejsze, niż się wydaje.

Gdzie żyje najwięcej pszczół – rozmieszczenie geograficzne kolonii

Dane FAO z 2024 roku pokazują, że zarządzane kolonie pszczoły miodnej są rozłożone nierównomiernie między kontynentami:

Azja skupia niemal połowę wszystkich zarządzanych kolonii pszczoły miodnej na świecie. To wynik zarówno skali produkcji miodu w Chinach i Indiach, jak i znaczenia pszczelarstwa w wielu krajach azjatyckich. Europa z kolei ma najwyższy poziom dokumentacji i raportowania danych do FAO, co sprawia, że jej statystyki są stosunkowo wiarygodne.

Liczba uli w danym regionie nie zawsze odpowiada liczbie pszczół w danym momencie. Decydują o tym klimat, długość sezonu pożytkowego, rasa pszczół i skala strat zimowych. Kraj o dużej liczbie uli, ale z długą zimą, może mieć przez kilka miesięcy wielokrotnie mniej pszczół niż kraj z krótszą zimą i krótszym sezonem bezpożytkowym.

Dzikie kolonie pszczoły miodnej są rozmieszczone jeszcze bardziej nierównomiernie. Metaanaliza 40 badań z 41 lokalizacji wykazała, że zagęszczenie dzikich kolonii Apis mellifera wynosi od zaledwie 0,26 kolonii/km² w Europie do aż 6,8 kolonii/km² w Afryce. To ogromna różnica, która tłumaczy, dlaczego afrykańska pszczoła miodna – mimo że żyje głównie w dzikich warunkach – jest tak liczna i tak zdolna do szybkiego zasiedlania nowych obszarów.

Jeśli zastanawiasz się, gdzie mieszkają pszczoły poza ulami, odpowiedź zależy mocno od gatunku – samotnicze gatunki gniazdują w glebie, martwym drewnie lub łodygach roślin, a dzikie kolonie pszczoły miodnej chętnie zajmują naturalne szczeliny i dziuple.

Ile jest pszczół w Polsce?

Polska ma stosunkowo dobrze udokumentowane dane pszczelarskie. Według danych Instytutu Ogrodnictwa i statystyk krajowych w Polsce funkcjonuje od 1,8 do 2,1 mln rodzin pszczelich, utrzymywanych przez ok. 70–80 tys. pszczelarzy. Przy przyjęciu typowej liczebności koloni w sezonie letnim – ok. 40–50 tys. osobników – daje to od 70 do ponad 100 miliardów pszczół miodnych latem.

Zimą ta liczba spada drastycznie. Rodzina zimująca liczy zwykle od 10 do 20 tys. pszczół, więc całkowita liczba pszczół miodnych w Polsce po zimowli może być 3–4 razy mniejsza niż w szczycie sezonu.

Oprócz pszczół miodnych w Polsce żyje ponad 470 gatunków pszczół dzikich, w tym kilkanaście gatunków trzmieli. Większość z nich to gatunki samotnicze, a ich populacje są znacznie trudniejsze do oszacowania niż stany uli w pasiekach.

Wskazówka: Jeśli interesujesz się stanem populacji pszczół w Polsce, dane Instytutu Ogrodnictwa i coroczne raporty Polskiego Związku Pszczelarskiego są wiarygodniejszym źródłem niż ogólne europejskie statystyki FAO, które agregują dane o różnej jakości.

Czy liczba pszczół na świecie spada?

Tu odpowiedź zależy od tego, o jakich pszczołach mówimy. Zarządzane kolonie pszczoły miodnej globalnie rosną – z 69,4 mln w 1990 roku do 101,7 mln w 2024 roku, czyli o niemal 47%. To wzrost napędzany przez rosnący popyt na miód, intensywną produkcję rolniczą wymagającą zapylania i ekspansję pszczelarstwa w Azji oraz Afryce.

Zupełnie inaczej wygląda sytuacja dzikich pszczół. Analiza wielodekadowych danych z Global Biodiversity Information Facility (GBIF), opisana w pracy „Worldwide occurrence records suggest a global decline in bee species richness”, pokazuje niepokojący trend – liczba gatunków pszczół rejestrowanych w globalnych zbiorach obserwacji spadła od lat 50. XX wieku o około połowę, mimo że ogólna liczba rekordów obserwacyjnych rośnie. W latach 2006–2015 odnotowywano około 25% mniej gatunków niż przed latami 90.

Wzrost liczby zarządzanych uli i jednoczesny spadek różnorodności dzikich pszczół to nie paradoks, tylko dwie niezależne tendencje. Co więcej, w miejscach o ograniczonej bazie pokarmowej duże zagęszczenie pasiek może nasilać konkurencję o nektar i pyłek z dzikimi zapylaczami.

Główne czynniki, które negatywnie wpływają na populacje dzikich pszczół:

• Utrata siedlisk – intensyfikacja rolnictwa, zanikanie łąk, miedz i terenów nieużytkowanych.
• Pestycydy – szczególnie neonikotynioidy, które zaburzają orientację przestrzenną i rozrodczość pszczół.
• Choroby i pasożyty – roztocz Varroa destructor jest głównym zagrożeniem dla zarządzanych kolonii Apis mellifera na całym świecie.
• Zmiany klimatyczne – przesunięcia fenologiczne powodują desynchronizację między kwitnieniem roślin a aktywnym sezonem pszczół.
• Inwazyjne gatunki – np. osa azjatycka Vespa velutina, polująca na pszczoły miodne w Europie.

Warto zaznaczyć, że sama stabilna liczba zarządzanych kolonii nie jest dowodem na zdrową populację pszczół. W USA w pierwszym kwartale 2023 roku pszczelarze zgłosili utratę 373 880 kolonii, co stanowiło 14% zarządzanych rodzin. W tym samym czasie dodali 384 790 nowych kolonii. Liczba uli pozostała stabilna, ale osiągnięto ją przez ciągłą wymianę – nie przez przeżycie istniejących rodzin.

Żeby zobaczyć, jak duże są różnice między poszczególnymi rodzajami pszczół, wystarczy porównać tryb życia pszczoły miodnej, trzmieli i pszczół murarrek – trzy zupełnie różne strategie rozmnażania i zimowania.

Jak pszczoły samotnicze i trzmiele komplikują globalne szacunki?

Pszczoła miodna jest jedynym gatunkiem, dla którego mamy w miarę systematyczne globalne dane. Wszystkie pozostałe pszczoły wymykają się statystykom.

Trzmiele tworzą kolonie sezonowe, które zwykle liczą od kilkudziesięciu do kilkuset osobników – nie kilkadziesiąt tysięcy. Kolonia trzmieli jesienią zamiera; jedynie zapłodnione samice zimują i na wiosnę zakładają nowe gniazdo. To oznacza, że jeden rój trzmieli to zupełnie inna skala liczebna niż jeden ul pszczoły miodnej, a proste przeliczanie gniazd na osobniki całkowicie zawodzi.

Pszczoły samotnicze są jeszcze trudniejsze do zliczenia. Jedno gniazdo to często jedna samica, a populacje mogą być lokalnie gęste lub rozproszone na wielkich obszarach. Dla zdecydowanej większości z ponad 20 tys. gatunków pszczół samotniczych nie znamy zasięgu, zagęszczenia ani zmienności sezonowej liczebności. Nie ma metodologii, która pozwoliłaby rzetelnie przeliczyć te dane na globalną liczbę osobników.

Dobrym przykładem gatunku samotniczego jest pszczoła murarka (Osmia). Samice składają jaja w gotowych otworach – np. w pustych łodygach roślin lub specjalnych hotelijkach dla owadów. Każda samica działa samodzielnie, a o sile lokalnej populacji decyduje dostępność miejsc gniazdowania i roślin pylących. Liczba tych pszczół w Polsce lub Europie jest praktycznie niemierzalna w skali globalnej.

Sprawdź też, jak wygląda gniazdo pszczół – różni się ono fundamentalnie w zależności od gatunku, bo to, co uznajemy za typowy ul, dotyczy tylko pszczoły miodnej.

Wskazówka: Jeśli chcesz realnie wesprzeć lokalne populacje pszczół dzikich, zamiast skupiać się na globalnych liczbach, zasadź w ogrodzie byliny kwitnące w różnych terminach i zostaw fragment nieskoszonego trawnika – pszczoły samotnicze potrzebują zarówno pokarmu, jak i miejsc do gniazdowania w gruncie lub martwym drewnie.

Dlaczego popularne liczby pszczół na świecie są mylące?

To, co czytasz w popularnych artykułach – „na świecie żyje X bilionów pszczół” – jest zawsze szacunkiem zbudowanym z dwóch założeń: liczby rodzin i przeciętnej liczebności rodziny. Zmień jedno z tych założeń albo porę roku, a wynik zmieni się kilkukrotnie.

Kilka konkretnych pułapek, które warto znać:

• Sezonowość – ta sama pasieka licząca 50 uli może mieć w lipcu 3 mln pszczół, a w lutym zaledwie 700 tys.
• Czerw – w liczbie dorosłych pszczół rzadko uwzględnia się jaja, larwy i poczwarki, które biologicznie są częścią populacji. Silna rodzina latem może mieć 20–30 tys. dorosłych robotnic i drugie tyle rozwijającego się czerwiu.
• Trutnie – zimą nie ma ich wcale, a w okresie rozrodczym mogą stanowić kilka procent rodziny. To zaburza proste uśrednianie.
• Różne gatunki Apis – Apis cerana tworzy mniejsze rodziny niż Apis mellifera, więc ten sam jeden ul w Azji Południowo-Wschodniej i jeden ul w Polsce to inna liczba pszczół.
• Raportowanie krajów – jakość danych przekazywanych do FAO jest bardzo zróżnicowana. Część krajów szacuje swoje zasoby pszczelarskie z grubsza, a nie na podstawie systematycznych badań.

Dlatego zamiast pytać, ile pszczół jest na świecie, precyzyjniejsze pytanie brzmiałoby: ile dorosłych pszczół miodnych w zarządzanych rodzinach jest na świecie w konkretnym miesiącu? Bez tego doprecyzowania wynik może różnić się kilkakrotnie nawet przy tych samych danych wejściowych.

Ciekawą ilustracją tej złożoności jest czarna pszczoła – gatunek lub rasa, która bywa mylona z innymi owadami i jest jednym z przykładów, jak trudno jest rzetelnie liczyć pszczoły nawet na poziomie jednego kraju, gdy podstawowe kwestie identyfikacji gatunkowej są nieuporządkowane.

Jakie znaczenie mają pszczoły dla przyrody i człowieka?

Pszczoły pełnią rolę zapylaczy dla około 75% gatunków roślin uprawnych produkujących owoce, nasiona lub inne części jadalne. Globalna wartość zapylania przez pszczoły i inne owady szacowana jest na ponad 150 miliardów euro rocznie. Bez pszczół nie byłoby jabłek, migdałów, borówek, dyni ani kawy w tej samej ilości i jakości.

Pszczoła miodna jest najlepiej zbadanym zapylaczem, ale nie jedynym ważnym. W wielu ekosystemach dzikie pszczoły samotnicze są skuteczniejszymi zapylaczami niż Apis mellifera – bo odwiedzają więcej gatunków roślin i są aktywne w warunkach, w których pszczoła miodna nie wylatuje z ula. Pszczoła murarka może zapylić tyle kwiatów jabłoni co kilkadziesiąt pszczół miodnych, bo jej technika zbierania pyłku jest mniej wydajna, a przez to bardziej skuteczna z punktu widzenia zapylania.

Dla ekosystemów dzikich pszczoły są równie ważne co dla rolnictwa. Zapylają rośliny łąk, lasów i wrzosowisk, które z kolei są bazą pokarmową dla dziesiątek gatunków ptaków i ssaków. Utrata różnorodności pszczół to zatem nie tylko problem rolniczy, ale i ekologiczny – i właśnie dlatego globalne trendy w liczebności pszczół budzą coraz poważniejszą uwagę naukowców.

Podsumowanie

Pytanie o to, ile jest pszczół na świecie, nie ma jednej prostej odpowiedzi. Zarządzanych kolonii pszczoły miodnej jest około 101,7 mln, co odpowiada od 1 do 6 bilionów osobników w zależności od sezonu. Dzikich kolonii Apis mellifera może być nawet 280 mln, choć ten szacunek jest obarczony dużą niepewnością. Łączna liczba gatunków pszczół na Ziemi wynosi prawdopodobnie od 24 700 do 26 200, z czego kilka tysięcy nie zostało jeszcze formalnie opisanych. Zarządzane kolonie pszczoły miodnej globalnie rosną, jednak różnorodność dzikich pszczół wyraźnie maleje – i to właśnie ten trend jest powodem do niepokoju.

FAQ

Q: Ile wynosi przeciętna długość życia pszczoły robotnicy?

A: Latem robotnica żyje od 4 do 6 tygodni, bo intensywna praca szybko niszczy jej skrzydła i ciało. Zimą, kiedy pszczoły nie latają i nie pracują fizycznie, długość życia może wynosić nawet 4–6 miesięcy.

Q: Czy pszczoły samotnicze produkują miód?

A: Pszczoły samotnicze zbierają nektar, ale nie produkują miodu w sensie handlowym. Nektar służy wyłącznie do zaopatrzenia komórki lęgowej w pokarm dla larwy – nie jest magazynowany w ilościach, które można by zebrać.

Q: Jak pszczoły komunikują się ze sobą?

A: Pszczoła miodna przekazuje informacje o lokalizacji pożytku za pomocą tzw. tańca pszczelego – okrężnego lub kołyszącego. Kąt i czas trwania tańca kodują kierunek i odległość od ula do źródła nektaru.

Q: Czy varroa to jedyne zagrożenie dla pszczół miodnych?

A: Varroa destructor jest najpoważniejszym pasożytem pszczoły miodnej, ale nie jedynym zagrożeniem. Równie poważne są grzybice nozematoza, wirusy przenoszone przez roztocze, zatrucia pestycydami i zubożenie bazy pokarmowej.

Q: Czy pszczoły śpią?

A: Tak. Robotnice mają okresy spoczynku, choć sen pszczół różni się od ludzkiego. Badania wykazały, że pszczoły zbieraczki śpią poza ulem, a młodsze robotnice drzemią wewnątrz. W czasie snu ich czułki opadają i reagują wolniej na bodźce.

Weryfikacja i redakcja

Danuta Górska. Konsultacja merytoryczna Pszczelarka z ponad 50-letnim stażem. Obecnie na emeryturze, zajmuje się degustacją miodów z pasieki syna oraz sprawdzaniem poprawności merytorycznej artykułów o pszczelarstwie.

Marzena Górska. Redakcja Miłośniczka miodu, dietetyki i zdrowego trybu życia. Absolwentka dziennikarstwa na Uniwersytecie Rzeszowskim. Dorastała w otoczeniu uli, a każde wakacje spędzała, pracując przy pasiece.