Jaki ul wybrać do pasieki stacjonarnej? Poradnik

Ul do pasieki stacjonarnej pracuje z Tobą przez dwadzieścia, trzydzieści sezonów, więc wybór ramki i korpusu przesądza o tym, czy za dekadę będziesz sprawnie robić przeglądy, czy łapać się za krzyż. Zanim kupisz pierwszy korpus, zdecyduj, jak chcesz prowadzić rodziny. Pokażę Ci, który system sprawdza się w Polsce, ile waży, ile kosztuje i na co patrzeć przy zakupie.

Najważniejsze informacje z tego artykułu:

• Ramka decyduje o typie ula, a jej wymiar wyznacza kompatybilność całego sprzętu w pasiece.
• Dla większości nowych pasiek stacjonarnych w Polsce najbezpieczniejszy jest ul wielkopolski.
• Dadant ½ i wielkopolski ½ oferują lekkie korpusy dla osób, którym zależy na ergonomii.
• Dokładność wykonania i odstęp pszczeli liczą się bardziej niż materiał ula.
• Zimowanie zależy głównie od siły rodziny i zapasów, a dopiero potem od izolacji ula.

Jaki ul wybrać do pasieki stacjonarnej dla 3–20 rodzin?

Dla typowej pasieki stacjonarnej w Polsce wybierz ul wielkopolski, wielkopolski ½ albo Dadant ½. Wybór zależy od tego, co dla Ciebie ma pierwszeństwo.

W pasiece stacjonarnej nie musisz projektować systemu pod transport. Liczą się więc pojemność gniazda, zimowanie, możliwość ograniczania objętości słabej rodziny oraz ergonomia wieloletniej pracy. Systemy z pasiek wędrownych, z dużymi jednolitymi korpusami podnoszonymi całymi kondygnacjami, nie muszą się u Ciebie sprawdzić.

Sam typ ula nie zwiększa produkcji miodu z rodziny. Wpływa na pracochłonność, masę elementów, tempo rozwoju wiosną, zimowanie i łatwość standaryzacji pasieki. Dlatego kolejność decyzji jest następująca:

1. Wybierz sposób prowadzenia rodzin (pojedyncze ramki, pełne korpusy, korpusy niskie).
2. Wybierz wymiar ramki zgodny z lokalnym rynkiem.
3. Dopiero potem wybierz producenta i materiał.

Dlaczego system ramkowy ważniejszy jest od nazwy ula?

Nazwa ula jest w praktyce skrótem dla wymiaru ramki gniazdowej. To ramka wyznacza, jakie korpusy, kraty odgrodowe, podkarmiaczki i miodarka pasują do reszty sprzętu.

Najczęściej spotykane wymiary:

• Wielkopolski – około 360 × 260 mm.
• Wielkopolski ½ – około 360 × 130–180 mm, zależnie od wariantu.
• Dadant – około 435 × 300 mm.
• Dadant zmodyfikowany – około 435 × 230 mm.
• Dadant ½ – około 435 × 145 mm.
• Langstroth – około 448 × 232 mm, w Polsce także warianty zbliżone do 435 × 230 mm.
• Ostrowskiej – około 360 × 230 mm.
• Warszawski poszerzany – około 300 × 435 mm.

Ten sam system ula od różnych producentów często nie jest w pełni kompatybilny. Różnią się odstępy pszczele, długość beleczek, wysokość wrębów i grubość ścian. Najlepiej skompletować całą pasiekę u jednego wytwórcy albo przed większym zakupem sprawdzić po jednym ulu z każdego źródła.

Wymiar ramki wyznacza też wirówkę. Ramka Dadanta o szerokości 435 mm nie mieści się w wielu tanich wirówkach przystosowanych do ramek wielkopolskich. Zmiana systemu po latach oznacza więc zwykle wymianę miodarki i kraty odgrodowej. Przy wyborze sprzętu do odbioru miodu pomoże Ci wiedza o tym, jaka miodarka do małej pasieki pasuje do wybranej ramki.

Wymiar ramki warto też dopasować do lokalnego rynku. W Polsce najłatwiej kupić i sprzedać odkłady oraz matki na ramce wielkopolskiej. Rzadki wymiar oznacza przekładanie lub przycinanie plastrów przy każdym zakupie odkładu.

Czy ul wielkopolski to dobry wybór do pasieki stacjonarnej?

Ul wielkopolski jest najbezpieczniejszym wyborem organizacyjnym w polskich warunkach. Łatwo kupić do niego ramki, węzę, korpusy, dennice, kraty odgrodowe i używany sprzęt, a ewentualna sprzedaż miodni nie sprawia kłopotu.

Ramka 360 × 260 mm to kompromis między powierzchnią plastra, masą i zdolnością rodziny do zagospodarowania gniazda. Tradycyjny układ to dwa korpusy pełne i nadstawka. W pasiece stacjonarnej możesz jednak zacząć od jednej kondygnacji i dokładać kolejne w czasie rozwoju rodziny. Korpus wielkopolski z miodem waży około 25–30 kg.

Zalety i wady systemu:

• Zaleta – szeroka dostępność sprzętu, odkładów i matek.
• Zaleta – umiarkowana masa ramki i możliwość użycia półnadstawek na miód.
• Wada – większa liczba ramek niż w Dadancie ½, więc więcej plastrów do kontroli, odsklepiania i wirowania.
• Wada – słabszą rodzinę trzeba dokładnie zawężać, żeby nie dostała objętości przekraczającej jej zdolność do ogrzania i obrony.

Ostatnia wada jest logistyczna, nie biologiczna, a doświadczony pszczelarz szybko uczy się ją kontrolować.

Wskazówka: Na starcie kup wielkopolski pełny z odejmowaną dennicą i korpusami z uchwytami, od jednego producenta. Pasieka rozbudowuje się wtedy bez przeróbek.

Czy warto wybrać ul wielkopolski ½ do pasieki stacjonarnej?

Wielkopolski ½ ma niskie korpusy, w których prowadzisz zarówno gniazdo, jak i miodnię na tej samej ramce. Zmniejsza to liczbę formatów ramek w gospodarstwie i ułatwia rotację korpusów.

Pełny korpus z miodem na ramce niskiej, np. 360 × 180 mm, waży zwykle 15–20 kg. To o połowę mniej niż pełny Dadant, a o kilka kilogramów mniej niż pełny wielkopolski. Ciężar przenosisz etapami, co ma duże znaczenie przy pracy w pojedynkę i na wysokich stojakach.

Cena za lekkość to organizacja:

• gniazdo dzieli więcej poziomych granic, co wymaga dobrego wyczucia poszerzania,
• zbyt wczesne dodanie korpusu rozluźnia gniazdo,
• zbyt późne prowadzi do zatłoczenia, ograniczenia czerwienia i większego ryzyka rójki,
• przy przeglądzie masz więcej korpusów i ramek do obejrzenia.

System sprawdza się u osób, dla których masa pojedynczego elementu waży więcej niż minimalna liczba ramek. Kiedy go nie wybierać? Gdy dopiero zaczynasz i nie chcesz od razu uczyć się dwóch rzeczy naraz – prowadzenia rodzin i zarządzania wielopoziomowym gniazdem.

Kiedy Dadant pełny jest dobrym ulem do pasieki stacjonarnej?

Dadant 435 × 300 mm daje pojemne, stabilne gniazdo. Pasuje do silnych rodzin, długich pożytków i pszczelarza, który chce rzadziej korygować liczbę ramek. Korpus Dadanta z miodem waży 35–40 kg, więc rośnie obciążenie kręgosłupa.

Dadant pełny ma sens, gdy spełniasz większość z tych warunków:

• masz silne rodziny,
• pożytki w okolicy są długie lub obfite,
• lubisz duże, stabilne gniazdo,
• sprzęt Dadanta jest dostępny lokalnie,
• ciężar korpusów nie ogranicza Cię fizycznie.

W typowej pasiece stacjonarnej pożytki bywają przerywane okresami bez nektaru. Duża objętość nie daje wtedy przewagi, a pszczelarz często zwęża gniazdo. Dlatego w tej roli częściej sprawdza się Dadant ½.

Co daje Dadant ½ w pasiece stacjonarnej?

Ramka 435 × 145 mm jest niska, więc pełny korpus pozostaje lekki. Ten sam korpus może być częścią gniazda, miodnią, odkładem albo osobnym segmentem rodziny. Pojemność zwiększasz małymi krokami, bez podnoszenia ciężkiej kondygnacji.

Dadant ½ to jedno z najbardziej racjonalnych rozwiązań dla pasieki nastawionej na wygodę pracy i planowaną rozbudowę. Wymaga jednak więcej korpusów, wyraźnego oznaczania ich i zapasu ramek. Znalezienie matki może oznaczać przegląd większej liczby elementów.

Dobrze sprawdza się też wariant hybrydowy, popularny wśród doświadczonych pszczelarzy – Dadant w gnieździe i niskie nadstawki (½ lub ¾ wysokości) na miód. Łączy dużą powierzchnię czerwiu z lekkimi korpusami do odbierania miodu. Wymaga jednak dwóch wymiarów ramek i węzy w magazynie.

Czy Langstroth sprawdzi się w pasiece stacjonarnej w Polsce?

Langstroth to światowy standard gospodarki wielokorpusowej, z dużą literaturą i rozwiniętym rynkiem sprzętu. W badaniu porównującym zbiór miodu z uli Langstroth i Dadant wynik był korzystniejszy dla Langstrotha – przy zbiorze częściowym 12,7 kg wobec 10,55 kg na ul, przy innym wariancie 9,8 kg wobec 7,25 kg. Autorzy wskazują jednak, że rezultat zależał także od metody gospodarki.

W Polsce Langstroth nie daje automatycznej przewagi nad wielkopolskim. Pełny korpus z miodem przekracza 27 kg, a lokalna kompatybilność sprzętu i odkładów jest niższa. Amerykańskich schematów zimowania nie można przenosić bez zmian, bo różnią się klimat, długość sezonu i linie pszczół.

Rozważ Langstrotha, gdy:

• chcesz prowadzić jednolity system korpusowy,
• planujesz większą, ściśle zarządzaną pasiekę,
• korzystasz z zagranicznych instrukcji i wyposażenia,
• wymieniasz całe korpusy między rodzinami.

Czy ul warszawski nadaje się do nowej pasieki stacjonarnej?

Ul warszawski, zwykły i poszerzany, ma uzasadnienie głównie tam, gdzie już masz ten sprzęt, albo gdy cenisz pracę ramka po ramce w układzie leżaka. Wyposażenie dodatkowe jest mniej uniwersalne, a przejście na inny system trudniejsze. Warszawski poszerzany ma ramkę dużą i ciężką, więc nie pomoże osobie ograniczającej obciążenie fizyczne.

Leżak ma realny sens właśnie w pasiece stacjonarnej, np. warszawski poszerzany lub leżak wielkopolski. Pracujesz w nim bez podnoszenia korpusów. Ceną jest wolniejsze poszerzanie gniazda przy gwałtownym pożytku i trudniejsza produkcja odkładów.

Dla nowej pasieki większą wartość ma kompatybilność z powszechnym sprzętem niż tradycja.

Jaki materiał ula wybrać – drewno czy styropian?

Dokładność wykonania i prawidłowa wentylacja liczą się bardziej niż materiał. Mimo to właściwości drewna i tworzyw wyraźnie się różnią.

W jednym z badań porównujących ule drewniane, styropianowe i kompozytowe izolowane ule dawały więcej miodu – kompozytowe o około 35% więcej niż drewniane i o 14% więcej niż styropianowe. Wynik zależał jednak od konstrukcji i klimatu, więc nie traktuj go jak gwarancji. Podobnie badanie ulów plastikowych i drewnianych wskazało wyższą wydajność plastrów w plastiku, ale nie przenoś jej na każdy klimat.

Przy zagrożeniu zgnilcem różnica w odkażaniu ma znaczenie kosztowe. Drewno opalisz, styropian umyjesz ługiem lub preparatem, a gdy zniszczenie jest duże, musisz go utylizować.

W pasiece na skraju lasu styropian bywa niszczony przez dzięcioły, myszy i mrówki. Dochodzą siatki ochronne na zimę i metalowe zawężacze wylotka, czyli koszt często pomijany przy porównywaniu cen.

Drewno z lipy jest lżejsze i mniej żywiczne od sosnowego, ale droższe. Niezależnie od gatunku powinno mieć wilgotność poniżej około 12% w chwili wykonania ula, bo inaczej korpusy paczą się i rozszczelniają po pierwszym sezonie.

Na co zwracać uwagę przy odstępie pszczelim i jakości wykonania ula?

Pszczoły zakitowują przestrzenie mniejsze niż około 6 mm, a większe od 9–10 mm zabudowują plastrami. Prawidłowy odstęp pszczeli mieści się w zakresie około 6–9 mm. W polskich opracowaniach przyjmuje się około 7,5 mm między boczną beleczką ramki a ścianą ula, około 20 mm od dolnej beleczki do dennicy i około 10 mm między kondygnacjami.

Checklista zakupowa:

1. Zmierz długość i szerokość kilku korpusów – wymiary mają być identyczne.
2. Włóż ramki od różnych producentów i sprawdź, czy nie klinują się.
3. Sprawdź odstęp między ramką a ścianą.
4. Dopasuj dennicę do korpusu – nie może zostawiać szczelin.
5. Sprawdź powałkę, żeby nie tworzyła zbędnej przestrzeni.
6. Upewnij się, że krata odgrodowa odpowiada wymiarowi korpusu.
7. Obejrzyj korpusy pod światło pod kątem skrętów i wypaczeń.
8. Zapytaj o wilgotność drewna w chwili produkcji.

Błąd wymiarowy jest poważniejszy niż wybór drewna zamiast tworzywa. Powoduje dziką zabudowę, zakitowane ramki, trudne przeglądy i miażdżenie pszczół. Najtańsze ule o niezweryfikowanych wymiarach zwykle kosztują więcej niż droższe, bo wymagają poprawek.

Jaki ul jest najwygodniejszy w obsłudze przy pracy na stałym miejscu?

Ul pełni funkcję narzędzia pracy, więc kluczowa jest masa pełnych elementów. Pełny korpus Langstrotha z miodem waży ponad 27 kg, Dadanta 35–40 kg, wielkopolskiego 25–30 kg, a korpus na ramce niskiej, np. ula Ostrowskiej 360 × 180 mm, zwykle 15–20 kg.

W pasiece prowadzonej przez dziesięciolecia wybieraj ul pod przyszłą sprawność kręgosłupa, a nie pod obecną siłę. Od lat prowadzę pasiekę rodzinną i zauważyłem, że pierwsze lata nie sprawiają trudności, a po kilkunastu sezonach liczy się każdy kilogram na odbiorze miodu.

Ergonomię poprawiają:

• korpusy niskie lub półnadstawki,
• uchwyty w korpusach,
• stojaki o odpowiedniej wysokości,
• płaski daszek bez okapu,
• ograniczenie podnoszenia całych uli.

Wysokość stojaka zmienia komfort pracy. Przy ulach wielokorpusowych, które latem sięgają 4–5 korpusów, lepszy jest niski stojak (30–40 cm). Przy leżakach i ulach jednokorpusowych sprawdza się podstawa 50–60 cm, bo ogranicza schylanie się.

Płaski daszek bez okapu ma praktyczną przewagę nad dwuspadowym. Podczas przeglądu służy jako podstawa do odstawiania zdjętych korpusów, a ule możesz stawiać ciasno obok siebie. Jeśli zastanawiasz się, jak ustawić ule w pasiece, pamiętaj o błądzeniu pszczół – w długich, jednakowych rzędach rośnie, co sprzyja przenoszeniu warrozy i chorób. Różne kolory frontów, znaki nad wylotkami albo ustawienie w grupach lub łuku ograniczają ten efekt.

Wskazówka: Jeśli masz problemy z kręgosłupem, omiń Dadanta pełnego i warszawskiego poszerzanego. Wybierz Dadanta ½ albo wielkopolskiego ½.

Jak ul wpływa na zimowanie pszczół w polskim klimacie?

Zimowanie zależy głównie od stanu rodziny przed jesienią. Analiza danych z 7 dużych badań żywieniowych wykazała, że 92% rodzin mających jesienią ponad 30 kg miodu przeżyło zimę. Najbardziej zagrożone były rodziny z mniej niż 4000 pszczół dorosłych i mniej niż 2 kg zapasów w październiku. Ul ma więc mniejsze znaczenie niż silna rodzina z zapasami.

Mimo to konstrukcja pomaga. W badaniach nad ulami izolowanymi poliuretanem temperatura była stabilniejsza, zużycie pokarmu mniejsze, a przeżywalność rodzin wyższa. Z kolei osłony górnej części uli ograniczyły śmiertelność do 4,8% (P = 0,0007) i zmniejszyły zużycie zapasów. Izolacja nie zastąpi jednak siły rodziny ani walki z warrozą.

Przed zimą zadbaj o:

• ograniczenie objętości gniazda do siły rodziny,
• dobrą wentylację z kontrolowanym przepływem powietrza,
• ocieplenie powałki i zabezpieczenie górnej części ula,
• wysoką dennicę osiatkowaną z wysuwaną wkładką – pozwala liczyć naturalny osyp warrozy bez otwierania ula i ułatwia zimowanie w przestrzeni podramkowej,
• siatki i zawężacze, jeśli ule stoją blisko lasu.

Zbyt szczelny ul zwiększa kondensację pary wodnej i zaburza wymianę gazową. Rodzina ogrzewa kłąb, a nie całą objętość ula.

Jak dobrać pojemność gniazda i miodni w pasiece stacjonarnej?

Najpierw wybierz sposób gospodarowania, dopiero potem kupuj ule. Możliwe warianty to pojedyncze ramki, pełne korpusy, korpusy mieszane, jedna duża rodnia, dwie kondygnacje gniazdowe albo wyłącznie półkorpusy.

W warunkach przerywanych pożytków dobrze działa pojemne gniazdo z mniejszymi nadstawkami. Rodzina ma miejsce na rozwój i zapasy, a miód odbierasz etapami. Przy intensywnych, długich pożytkach lepsze są duże systemy wielokorpusowe z jednolitym formatem.

Przestrzeń dodawaj na podstawie siły rodziny i przebiegu pożytku, a nie według kalendarza. Dobierz system, który pozwoli szybko ograniczyć przestrzeń słabej rodziny i równie szybko rozbudować silną.

Do każdej rodziny warto doliczyć 20–30% rezerwy sprzętu – dodatkowe dennice, daszki i korpusy na odkłady, zebrane roje i łączenie rodzin. Brak zapasowego ula w szczycie rójki to jeden z częstych powodów utraty roju w pasiece stacjonarnej.

Czy typ ula wpływa na kontrolę warrozy i zdrowotność rodzin?

Typ ula nie zastępuje monitoringu ani zabiegów. Pomaga natomiast je wykonać. Ule z odejmowaną dennicą ułatwiają czyszczenie i ocenę osypu, a korpusy wymienne pozwalają ograniczyć objętość gniazda przed zabiegiem bez rozbierania całej rodziny.

Dennica osiatkowana z wkładką jest narzędziem diagnostycznym, nie metodą zwalczania pasożyta. Przy zabiegach trzymaj się aktualnych zaleceń weterynaryjnych.

W ulu stacjonarnym, nieprzewożonym, nie ma powodu oszczędzać na dennicy kosztem tej funkcji.

Ile kosztuje ul do pasieki stacjonarnej i czy opłaca się go zrobić samemu?

Orientacyjne ceny uli zależą od producenta, materiału i regionu, więc przed zakupem porównaj aktualne oferty kilku wytwórców. Do kosztu samego ula dolicz wyposażenie startowe:

• dennicę (najlepiej osiatkowaną z wkładką),
• kratę odgrodowe,
• podkarmiaczkę zgodną z wymiarem korpusu,
• daszek,
• zapasowe korpusy,
• ramki z węzą,
• miodarkę dopasowaną do ramki,
• siatki i zawężacze, jeśli ule stoją przy lesie.

Samodzielne wykonanie ula opłaca się tylko wtedy, gdy masz warsztat, suche drewno poniżej około 12% wilgotności i narzędzia gwarantujące dokładność odstępu pszczelego. Błąd rzędu milimetra psuje cały korpus. Jeśli nie masz doświadczenia w stolarce, kup ule gotowe od sprawdzonego producenta.

Przy zakupie:

• kupuj z jednego źródła albo po jednym ulu z każdego,
• sprawdzaj wymiary według checklisty,
• upewnij się o dostępności części i ramek na przyszłość,
• unikaj najtańszych ofert bez podanych wymiarów.

Czy standaryzacja pasieki chroni przed błędem inwestycyjnym?

Największym błędem inwestycyjnym jest mieszanie kilku systemów bez wyraźnego powodu. Różne wymiary utrudniają przekładanie ramek, wymianę matek i odkładów, wyrównywanie rodzin, gospodarkę woskiem, przechowywanie sprzętu oraz zakup miodarki, krat i podkarmiaczek.

Jeśli masz już kilka uli w danym systemie, rozbudowuj właśnie ten, chyba że jego ergonomia jest nieakceptowalna. Przejście na nowy typ oznacza kilkuletnią wymianę ramek, korpusów i plastrów.

Jakie trzy konfiguracje uli sprawdzą się w pasiece stacjonarnej?

Wariant 1 – wielkopolski pełny:

• jedna pełna kondygnacja na start, druga w okresie rozwoju,
• półnadstawki na miód,
• dennica odejmowana, korpusy z uchwytami,
• jeden producent i jeden standard ramek.

To rozwiązanie dla osób, które chcą korzystać z polskiego rynku sprzętu bez komplikowania gospodarki.

Wariant 2 – wielkopolski ½:

• kilka niskich, wymiennych korpusów w gnieździe i miodni,
• większy nacisk na moment poszerzania,
• niska masa pojedynczego elementu.

Wybierz go, gdy ergonomia waży więcej niż minimalna liczba ramek.

Wariant 3 – Dadant ½:

• jeden wymiar ramki w całej pasiece,
• modułowa praca przez dokładanie korpusów,
• łatwe odkłady i rodziny pomocnicze.

Pasuje do rozwijanych pasiek z silnymi rodzinami, ale wymaga akceptacji większej liczby korpusów.

Czego nie wybierać do pasieki stacjonarnej bez szczególnego powodu?

• Ula warszawskiego z tradycji – jego zalety są lokalne, a dla nowej pasieki ważniejsza jest powszechna kompatybilność.
• Pełnego Dadanta, jeśli sam podnosisz korpusy i nie masz pewności co do siły rodzin.
• Langstrotha tylko dlatego, że jest popularny na świecie – przewaga ujawnia się w określonym modelu gospodarki.
• Najtańszych uli o niezweryfikowanych wymiarach – dokładność jest ważniejsza niż różnica między drewnem a tworzywem.
• Kilku systemów naraz bez wyraźnego powodu.

Hybrydę Dadant w gnieździe plus niskie nadstawki zostaw sobie na etap, gdy poznasz własne rodziny i metody pracy.

Podsumowanie

Ul do pasieki stacjonarnej wybieraj według wymiaru ramki, masy korpusów i dostępności sprzętu. Wielkopolski pełny jest najbezpieczniejszy dla większości początkujących, Dadant ½ i wielkopolski ½ ułatwiają pracę osobom dbającym o kręgosłup. Dokładny odstęp pszczeli, jeden standard w całej pasiece i możliwość ograniczania gniazda przed zimą mają większe znaczenie niż marka czy materiał. Zdecyduj o sposobie prowadzenia rodzin, a dopiero potem kupuj ule.

FAQ

Q: Ile uli kupić na start pasieki stacjonarnej?

A: Zacznij od 3–5 rodzin. Doliczyć warto 20–30% rezerwy sprzętu na odkłady i roje, żeby w szczycie rójki nie zabrakło wolnego ula.

Q: Czy można mieszać ule wielkopolskie z Dadantem?

A: Technicznie tak, ale ramki, krat odgrodowych i miodarki nie wymienisz. Dwa formaty komplikują gospodarkę woskiem i magazynowanie, więc robi się to rzadko.

Q: Czy dennica osiatkowana jest potrzebna w ulu stacjonarnym?

A: Tak, wysoka dennica z wysuwaną wkładką pozwala liczyć osyp warrozy bez otwierania ula i ułatwia zimowanie w przestrzeni podramkowej.

Q: Jaka wilgotność drewna jest właściwa dla ula?

A: Poniżej około 12% w chwili wykonania. Wilgotniejsze drewno paczy się i rozszczelnia korpusy już po pierwszym sezonie.

Q: Jak ustawić ule, żeby ograniczyć błądzenie pszczół?

A: Zmieniaj kolory frontów, dodawaj znaki nad wylotkami lub ustaw ule w grupach albo łuku, zamiast w długich jednakowych rzędach.

Weryfikacja i redakcja

Danuta Górska. Konsultacja merytoryczna Pszczelarka z ponad 50-letnim stażem. Obecnie na emeryturze, zajmuje się degustacją miodów z pasieki syna oraz sprawdzaniem poprawności merytorycznej artykułów o pszczelarstwie.

Marzena Górska. Redakcja Miłośniczka miodu, dietetyki i zdrowego trybu życia. Absolwentka dziennikarstwa na Uniwersytecie Rzeszowskim. Dorastała w otoczeniu uli, a każde wakacje spędzała, pracując przy pasiece.